بیدارخوابی های شبانه

0 0

خواب یکی از مهمترین چرخه های شبانه روزی و یک الگوی پیچیده زیست شناسی است و خوابیدن به موقع و کافی در سلامت افراد جامعه، نقش بسیار مهمی دارد و اختلال در آن، علاوه بر تهدید سلامت روان، به کارکردهای اجتماعی نیز خدشه وارد می کند.‏

به گزارش وعده صادق بررسی های انجام شده حاکی از این است که شیوع اختلالات خواب در میان افراد جامعه و به ویژه جوانان رو به افزایش است و برخی گروه ها مانند دانشجویان، به نسبت بیشتر از دیگران دچار مشکلات خواب می شوند.‏
کارشناسان معتقدند، خواب ناکافی، قادر به تأمین انرژی هوشیاری فرد نیست و از این رو باعث کاهش عملکرد روزانه آدمی در تمامی حیطه های آموزشی، محیط کار و ارتباط با افراد می شود. ‏
آنان همچنین می گویند، بی خوابی باعث ابتلا به انواع اختلالات اضطرابی، تغییرات و استرس های محیطی و افسردگی می شود. ‏
تحقیقات انجام شده توسط دکتر علیرضا حاجی سیدجوادی و همکارانشان، حاکی از آن است که ۵۴٫۵ درصد از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی قزوین حداقل از یکی از انواع بی خوابی و به خصوص ناتوانی در شروع خواب شکایت داشته اند، ۳۱درصد از برخاستن از خواب زودتر از موعد مقرر در صبح ها (سحرخیزی های نابجا) نگران بوده اند و ۴۲٫۷ درصد افراد نیز از یکی از انواع طیف های مشکلات اضطرابی و ۴۹٫۸ درصد ازافسردگی رنج می برده اند.
**‏ اختلالات خواب بالینی ‏
دکتر میرفرهاد قلعه بندی ـ دبیر علمی سی و دومین همایش سالانه انجمن علمی روانپزشکان ایران در مصاحبه با گزارشگر روزنامه اطلاعات می گوید: حداقل ۱۰درصد افراد جامعه از یک اختلال خواب بارز بالینی رنج می برند که این امر در بهداشت عمومی و سلامت روان جامعه، تاثیر منفی برجای می گذارد.‏
‏ وی می افزاید: با وجود شیوع فراوان اختلالات خواب، متاسفانه اهمیت آن در جامعه نادیده گرفته می شود و این درحالی است که بی خوابی شایع ترین اختلال خواب است واختلالات تنفسی حین خواب و سندرم پاهای بی قرار، از دیگر اختلالات شایع خواب به حساب می آیند. ‏
این روانپزشک با بیان این مطلب که استرس های هیجانی، اضطراب و افسردگی، طلاق و جدایی، افزایش سن، طبقه های پایین اقتصادی و اجتماعی، بیکاری، سیکل خواب نامنظم، بیماری های جسمانی و روانی، سیگار کشیدن، نوشیدن قهوه و سوء مصرف الکل از جمله دلایل بی خوابی شناخته شده اند، می افزاید: میزان بی خوابی با بالا رفتن سن افزایش می یابد و تقریباً یک سوم افراد بالای ۶۵ سال، کم و بیش از بی خوابی رنج می برند.‏
**اختلال خواب و بیماری های جسمی وروانی ‏
دکتر علی فرجام، روان شناس اجتماعی در مورد اختلال خواب و ارتباط آن با بیماری های جسمی و روانی، به گزارشگر روز نامه اطلاعات می گوید: اختلال خواب زندگی انسان را تحت تاثیر قرار می دهد و روی تمرکز و توجه فرد، تاثیر منفی می گذارد. بررسی های انجام شده توسط محققان نشان می دهد که دلیل بسیاری از تصادف های رانندگی و وقوع حوادث ناگوار حین کار، اختلال خواب است. بر اساس این بررسی ها خطر تصادفات رانندگی در افرادی که دچار اختلال خواب هستند، ۷ برابر بیشتر از افراد عادی است. ‏
وی با بیان این مطلب که اختلال خواب با بیماری های قلبی، اختلالات مغزی و تمرکز و حتی مرگ های ناگهانی هم مرتبط است، می افزاید: اختلال در خواب که خروپف شبانه در راس انواع آن قرار گرفته است باید جدی گرفته شود. ‏
این روان شناس اجتماعی در پاسخ به این پرسش که افراد در شبانه روز چقدر نیاز به خواب دارند، یادآوری می کند: نیاز به خواب در سنین متفاوت متغیر است و هرچه سن انسان بالاتر می رود، خواب کمتر می شود. افراد بزرگسال به طور متوسط به ۷ تا ۹ ساعت خواب در شبانه روز نیاز دارند که اگر این مدت به هر دلیلی کمتر یا بیشتر شود، مشکلاتی در طول روز برای فرد ایجاد می کند که باعث اختلال در اعمال روزانه و کاهش کیفیت زندگی شان می شود. ‏
**علل اصلی بی خوابی
‏دکتر فرجام در مورد علت اصلی بی خوابی می گوید: نداشتن شرایط مناسب فیزیکی برای خواب، یکی از اصلی ترین علل بی خوابی است به علت نبود شرایط مناسب در محیط خواب، فرد نمی تواند وارد مرحله اولیه خواب شود و به عنوان مثال، محیط بیش از حد گرم یا بیش از حد سرد، وجود نور زیاد در محیط و سروصدا، از مهم ترین عوامل فیزیکی نامناسب برای خواب است. ‏
همچنین بسیاری از بیماری های جسمی باعث ناراحتی هایی مانند درد و نیاز به اجابت مزاج زیاد می شوند که خواب را مختل می کند. بیماران قلبی یا ریوی ممکن است به دلیل درد قفسه سینه یا سرفه های مکرر و مشکلات تنفسی، نتوانند بخوابند یا بیمارانی که به بزرگی خوش خیم پروستات یا بیماری دیابت دچار هستند، به دلیل احساس دفع مکرر مجبورند چند بار در طول شب به دستشویی بروند.‏
وی با تأکید بر این که بیماری های روانی مانند افسردگی، اضطراب و استرس های شغلی می توانند باعث بی خوابی شوند، می افزاید: بعضی از داروها و به خصوص داروهایی که قـبل از خواـب به مصـرف می رسند، ممـکن است باعـث بی خوابی شـوند. بسیاری از داروهای قلبی ـ عروقی و داروهایی که برای کاهش فشار خون مصرف می شوند و داروهای اعصاب و روان، از این نوع هستند.‏
از سوی دیگر یکی از مواردی که ریتم خواب را از نظم خارج می کند، شب کاری و شیفت کاری است. بدن انسان به زمان شروع و پایان خواب عادت می کند و اگر این عادت مدام در حال تغییر باشد و خواب فرد نامنظم شود، ساعت درونی بدن به هم می ریزد و فرد در اوقاتی که شب کار هم نیست، باز هم نمی تواند بخوابد، این حالت را در افرادی که به نقاط دوردست دنیا سفر می کنند و ساعت های شب و روزشان فاصله زیادی با ساعت های شب و روز مکان اصلی زندگی شان دارد، مشاهده می شود.
دکتر فرجام با اشاره به این مطالب که رعایت نکردن بهداشت خواب، یکی از علل مهم بی خوابی است می افزاید: برخی افراد کارهایی انجام می دهند که مانع خواب راحت می شود.
در حالی که باید به بهداشت خواب توجه کرد. «بهداشت خواب» یعنی اصولی که باعث می شود فرد خواب مطلوبی داشته باشد و مهم ترین اصول آن هم عبارتند از فرد در ساعت مشخص و منظم بخوابد و برای این کار باید از یک ساعت قبل از خواب خودش را آماده کند.
فعالیت های شدید فیزیکی انجام ندهد، در معرض نور حداقل قرار گیرد و نور اتاق را به کمترین حد ممکن برساند، شام سبک مصرف کند، از خوردن مواد محرک مانند چای، قهوه، کاکائو و نوشابه خودداری ورزد، دمای اتاق را متعال نگه دارد و تا وقتی احساس خواب آلودگی ندارد، وارد رختخواب نشود.
**بی خوابی و انواع آن
دکتر فرجام در مورد بی خوابی و انواع آن، این موارد را یادآوری می کند: تاخیر در شروع خواب، به این معنا که افراد وقتی وارد رختخواب می شوند، بیش از نیم و گاهی بیش از ۳ تا ۴ ساعت بیدار هستند.
ـ بیدار شدن مکرر طی خواب: این افراد خواب منقطع دارند و طی خواب، چند بار بیدار می شوند.
ـ بیداری قبل از تکمیل دوره خواب: در این حالت فرد می خوابد، ولی قبل از اینکه نیازش به خواب پایان یابد، بیدار می شود و دیگر نمی تواند بخوابد.
ـ رضایت نداشتن از خواب با وجود خوابیدن به مدت کافی: در این نوع بی خوابی، فرد به اندازه کافی می خوابد، ولی از خواب خود راضی نیست و در طول روز، احساس خستگی و کسالت می کند.
**اختلال های خواب
دکتر رضا حسینی ـ روانپزشک نیز در مورد اختلال های خواب به گزارشگر روزنامه اطلاعات می گوید: برخی از ما طبق عادت شب ها زود می خوابیم و صبح سحر بر می خیزیم و از برخی افراد هم تا پاسی از صبح بیدارند و ظهر از خواب بلند می شوند. در افراد مختلف از لحاظ سرشتی ۲ نوع وضعیت خواب و بیداری وجود دارد که دو سر یک طیف هستند و اغلب افراد حد وسط این طیف قرار دارند.
برخی افراد حدود ساعت ۱۰ شب می خوابند و صبح زود از خواب بر می خیزند و سر حال هستند. این افراد اشتهای خوبی برای خوردن صبحانه دارند. برخی افراد دیر می خوابند و در نتیجه صبح زود نمی توانند از خواب بیدار شوند و بعد از برخاستن از خواب هم احساس کسالت می کنند و اشتهای چندانی به خوردن صبحانه ندارند. بسیاری از افراد جامعه در حد وسط این دو قرار دارند و جوانان و نوجوانان بیشتر از دسته دوم هستند، اما با افزایش سن، افراد به سمت سحرخیزی تمایل پیدا می کنند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا کم خوابی یا پرخوابی می تواند نشان دهنده بیماری باشد، می افزاید: کسانی که کمتر از ۶ ساعت یا بیشتر از ۹ ساعت می خوابند، ممکن است بیمار باشند.
از این رو باید تحت بررسی قرار بگیرند و برای رفع مشکل شان به کلینیک های خواب مراجعه کنند، اما بسیاری افراد به کم خوابی عادت دارند و به طور کلی بدن یکی، دو ساعت کم خوابی را تحمل می کند. این افراد اگر برای چند روز متوالی به برنامه خوابشان دقت کنند، می بینند بعد از۳ تا ۴ روز کم خوابی، به صورت جدی نیاز به خواب اضافه پیدا می کنند، معمولاً یا یک چرت میانه روز می زنند و یا آخر هفته ها بیشتر می خوابند، تا کمبود خواب طی هفته را جبران کنند.
این روان پزشک یادآوری می کند: برخی افراد شب کار، تا ۸۰درصد مشکلات خواب را تجربه می کنند. این مشکلات که در شیفت کاران علامت خطر جدی محسوب می شود، شب هایی است که شب کار نیستند، بروز پیدا می کند. این افراد برای خواب به مصرف قرص خواب نیاز پیدا می کنند و رفتار و برخوردهایشان با اطرافیان دچار مشکل می شود، تحریک پذیر می شوند و تغییر خلق پیدا می کنند. آنان در صورتی که با این مشکلات مواجه شدند، برای رفع مشکل باید برنامه کاری یا حتی شغل خود را تغییر دهند.
دکتر حسینی با اشاره به این مطلب یکی از مهم ترین مواردی که باعث اختلال خواب می شود، اختلال تنفسی، هنگام خواب است می گوید: مهم ترین علامت مشکل تنفسی هنگام خواب، خروپف های شبانه است که می تواند همراه با قطع تنفس و کاهش شدید کیفیت خواب باشد. البته عوارض این بیماری بسیار بیشتر و شدیدتر از خواب آلودگی طی روز است.
مشکلات تنفسی، هنگام خواب ممکن است باعث بیماری های قلبی و عروقی و حتی سکته قلبی شود. خواب آلودگی طی روز مهم ترین و شایع ترین علامتی است که فرد را متوجه مشکل تنفسی خود می کند. بیماری های دیگری هم کیفیت خواب را پایین می آورند و باعث خواب آلودگی فرد در طول روز می شوند که برای تشخیص و درمان آنها، لازم است مبتلایان به کلینیک های اختلال های خواب و متخصصان این رشته مراجعه کنند.
وی در مورد خواب آلودگی در طول روز می افزاید: علائم خواب آلودگی در طول روز عبارتند از: خوابیدن طولانی فرد بیش از ۹ ساعت طی ۲۴ ساعت به خواب نیاز دارد و اگر کمتر از ۹ ساعت بخوابد، خواب آلوده است.
ـ خوابیدن منقطع: افراد با خواب های منقطع طی روز، احساس خواب آلودگی دارند، کسل هستند و در فرصت های مختلف چرت می زنند. این روانپزشک در مورد عوارض جسمی و روانی بی خوابی یادآوری می کند: وقتی خواب خوبی نداشته باشیم، عوارض جسمی و روانی زیادی به سراغ مان می آید که می تواند خود را با کاهش تمرکز، اختلال حافظه و ضعف عمومی نشان دهد. همچنین اختلال در کارهای روزانه، تحریک پذیری، خستگی، سردرد به هنگام بیدار شدن و افزایش فشار خون نیز از دیگر عوارض اختلال های خواب است.
**انواع اختلال های خواب
دکتر حسینی در مورد اختلال «پای بی قرار» می گوید: سندروم «پای بی قرار»، نوعی اختلال در فرآیند خواب به حساب می آید که باعث می شود فرد در طول شب میل شدیدی به تکان دادن پاها و حتی دست های خود داشته باشد. این تمایل زمانی به وجود می آید که فرد دراز کشیده است و بدنش در حالت آسایش قرار دارد و علت آن نیز معمولاً ناراحتی، درد یا اضطرابی است که در فرد وجود دارد و برخی از علائم این اختلال عبارتند از: احساس ناراحتی در ناحیه پاها و میل شدید به تکان دادن آنها، کاهش احساس ناراحتی با تکان دادن پاها، درد یا تکان های ناخودآگاهی به هنگام خواب.
دکتر حسینی در مورد اختلال «حمله خواب» می افزاید: در اختلال «حمله خواب»، فرد در طول روز ناگهان دچار احساس خواب آلودگی شدید و غیر قابل کنترل می شود. چنین مشکلی به دلیل وجود اختلال در ناحیه ای از مغز که خواب را کنترل می کند، ایجاد می شود. فردی که دچار این اختلال است، ممکن است در طول روز و حین انجام فعالیت های عادی مانند صحبت کردن و رانندگی، دچار این حمله های ناگهانی شود.
علائم شایع این اختلال عبارتند از: احساس گیجی و خواب آلودگی شدید پیش از خواب، دیدن یا شنیدن اجسام موهوم، احساس ضعف شدید و ناگهانی، از دست دادن کنترل عضلات و ماهیچه ها به هنگام خنده یا عصبانیت و سایر احساسات شدید، خواب دیدن بلافاصله پس از خوابیدن و احساس فلجی پس از بیدار شدن از خواب.
**توصیه های خواب آور!
ـ از مصرف خودسرانه دارو بپرهیزید.
ـ از مصرف کافئین خودداری کنید.
ـ هرگز سیگار نکشید.
ـ در مصرف مایعات به خصوص به هنگام عصر، احتیاط کنید. (به ویژه در افرادی که مشکل های ادراری دارند.)
ـ قبل از خواب، غذاهای سنگین نخورید.
ـ خواب نیمروزی را حذف کنید و اگر می خواهید در طول روز چرت بزنید، حداکثر زمان آن باید ۳۰ دقیقه باشد.
ـ نشستن در زیر نور آفتاب به خصوص، بعدازظهرها و صبح های زود، خواب شبانه را تنظیم می کند.
ـ ورزش منظم ۳ بار در هفته، که البته بهتر است قبل از خواب نباشد و به شدت نیز انجام نگیرد.
ـ موقعیت اتاق خواب در داشتن خواب آرام، بسیار نقش دارد. اتاق خواب باید نور مناسب داشته باشد، نه سرد باشد و نه گرم و سر و صدای زیاد نیز در آن شنیده نشود.
ـ فقط در صورت خستگی به رختخواب بروید. گاهی افرادی در رختخواب شان با تلفن حرف می زنند یا غذا می خورند که این کار غلط است. اگر ۲۰ دقیقه در رختخواب بودید و خوابتان نبرد، باید رختخواب را ترک کنید و در صورت خواب آلودگی به رختخواب خود برگردید.
ـ صبح ها رأس ساعت مشخصی از خواب بیدار شوید، به طوری که اگر حتی ۵ صبح خوابتان برد، باز هم سر ساعت همیشگی از خواب برخیزید.
ـ جای خواب خود را تغییر ندهید.
ـ اگر دردی دارید یا به بیماری مزمنی مبتلا هستید، سعی کنید تحت نظر پزشک آن را درمان کنید، تا از این طریق مشکل های خواب تان نیز کمتر شود.
ـ از مصرف خودسرانه و طولانی مدت داروهای خواب آور خودداری کنید، چون این داروها باعث بی خوابی می شود و مصرف طولانی مدت آن عوارض دارد. حداکثر زمان مصرف قرص های خواب آور باید ۴ هفته باشد.
*منبع: روزنامه اطلاعات

ممکن است بپسندید

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.